"Te Aves Rom thaj te Keres Buki andi Politzja"
Jekh RomNet intervjo e Kapitanosa György Makula, Generalo Sekretaro andi Phralipe Asochjatzja kotar Ofitzera vash o Evropako Romano Zakono. O intervjo sas pala i kampanja kaj kerel leski organizatzia "Kampanja vash sar te Zorarelpe o zakono le Romengo"
Ando Novembro 10, 2008, i Phralipe Asochjatzja kotar Ofitzera vash Evropako Romano Zakono (FAERLEO) puterdeas “Kampanja  ka te Zoraren o Zakono e Romengo”thaj anglunes kerdeas medja conferintza ki Angljaki Ambasada andi Budapesta. I kampanja kamel te phagel kodola bilache dikhimata upral e roma thaj dikhel te del vast terne Romen te astaren buki ande kodo so anavisarelpe  buki vash sar implementisarelpe o zakono. Ando intervjo po RomNet, Kapitano György Makula, Sekretaro Generalo ando FAERLEO vakeardeas pala so mangel te kerel leski organizatzja thaj laki kampanja, kaj kerelpe jutimasa kotar Angljaki Ambasada, i Amerikaki Ambasada, Open Society Instituto, thaj o Departamento Kursurengo kotar Hungarjako Ministero vash o Zakonot. 

"Te Aves Rom thaj te Keres Buki andi Politzja"

—kado si so phenelpe xramosardo pe lila andi kampanja kerdi kotar Phralipe Asochjatzja vash Ofitzerengo Evropako Romano Zakono — liduj kadala ni khosenpen jekh pa aver. Pe aver rig, kado vakerimos, shaj te phenel amenge kon si thaj savo si o Asochjatzjako Sekretaro Generalo, o Kapitano György Makula.
RomNet: So si kodo  integratzja vash Romao Zakono, ande tiro xakearipe?
György Makula: Me pakeav ke del jekh but buxlardo thaj vazno xakearipe pe sea o integratzjako protzeso. But phare bukja si phangle pe kado kontzeptostar. Tzigani, politzja, aplikaztja, mudaripe -infraktzjonaliteto—amari kampanja astarel sea kadala riga thaj rodel te kerel lentza buki. 
E radikale extremisto grupura kaj barjon maj but thaj maj but akana phenen sako momento ke e Romen silen ande lengi genetika o kriminaliteto o mudaripe thaj kodo kriminaliteto si kotor ande lende. O chachipen si ke so phenen naj chaches. Ka te paruvas kado xakearipe, trebuj ka buteder terne rroma te keren i proba ke von si zorale te dzean pe kodola shkole kaj sikavelpe o zakono thaj kursura vash so si e protekzja e manushengi kerde kotar institutzje, te keren lashi buki othe kaj si lengo than bukjako thaj te aven chaces profesjonistura. E Afrikanura-Amerikantzura kerde kadala bukja angleder. Ande bersha 1960 lengo trajo sas sar akana o trajo e romengo, thaj de atunchi on astarde but bare resha. Akana aresle pe kodi pozitzja ka te avel len liderura andi politzja, ande panjeski armja, vi andi armja. Sar dikhelpe on kerde penge demonstratzja, thaj kodo kaj kamel te lashearel peski baxt ando pesko trajo, shaj te kerel kodo. Amari asochjatzja dikhel bari zor kotar kodola kaj chaches kamen te keren vareso ande pengo trajo.
Me dav miri godzj thaj phenav kadea ke te si zorales maj but Roma ofitzera andi politzja e manusha  dikhen ke naj chaches ke but kotar e Roma si kriminalura, soske ka dikhelpe ke vi e roma keren mishto buki ka te arakhen thaj te dikeren kodo so phenas i pachea e mansuhengi, po droma, ande diza, ande gava. Pe aver rig i godzj e manushengi kotar i politzja vi paruvelpe but, soske—avreal e trainingura kaj keren kethanes—naj aver lasheder metoda de sar Roma thaj Hungrika manusha te keren buki kethanes—Me shaj te phenav kodo kotar miri eksperientza. Kado si ke kana e kolegura gadze xal len e stereotipura, kamen vaj na, kado ka paruvelpe. Lengo paruvimos ka anel vazno impakto. Me pakeav ke ka astaras shukar resha kana ka dikhelape ke e Roma sar ofitzera andi Politzja keren skukar buki po mishtipe savore manushengo.

Sar pakeas tu pala kodo ke xantzj roma kaj keren buki andi Politzja phenen ke si roma?

Me sim jekh kotar xantzj manusha, numa maj but thaj maj but akana len te phenen ke si roma. Numa cheaches si phares te phenes kodo soske but aver bukja vazden pen kana e manusha gzeanen kodo. Shaj mange sas lokes, soske ni jekh data nas man pharimos soske dzeangle ke me si rom.

Maj but de sar tiri rola, sar modelo, so aver keres ka te anes maj but terne Roma te aven ande kadi buki?
 
Sako dive, sako jekh xarno aspekto anav les ka te dav motivaztja kadale terne manushen. Sar primeri, me sim mentoro ando Romano Mentorengo Programo kotar o Open Society Instituto. Kathe me zumavav te sikavav e chavorenge savo si o drom kana on alosaren te dzean po siklearipe. Me phenav pala i profesja sar politzisto ofitzero savo si lako shukaripen. Si vareso xakearimasko kathe, soske kana phenas e ternenge te dzean pe kadi profesja ame trebuj vi te phenas lenge ke naj lokes buki, thaj kodo si soke e stereotipura si bare thaj ka avela vi phares lenge. Maj but, politzjako siklearimasko sistemo si kerdo prindzardo e manushenge sako bersh. Me rodav vi kodole Romen kolegura mashkar amare departamentura.Jekh data lem xoli kotar jekh kolego kaj me pakeajem pala leste ke si  Rom kana pushlem les pala lesko identiteto. Numa buteder Roma ofitzera si len shukar reaktzja kana zumavav te vakearav lentza pala kadala bukja, ame dzeanas jekh pala avereste, thaj kado si vazno.
 
So kerdeas tut te aves politzisto?
 
Kado si interesanto pushipe.  Pe jekh rig xakeardem ke sim kerdo te avav politzisto, pe aver rig, so man andeas man zorales te lav dechisja te kerav man politzisto sas ke kana agorisardem o liseum nas man shajpe aver de sar te dgeav andi politzja vaj te kerav armjaki karjera. Pe kodo vaxti sas zutipe kotar o sistemo thaj kodole zutimasa me sas man shajpe te avel man mure love thaj te na beshav pe dume mure dadeske kaj sas chororo. Numa kadea sas man shajpe te agorisarav universiteto pe mure dume.
 
Angleder sas tut bilacho xakearipe vaj bilache eksperjentza karing politzja? Te si kadea, sar kerdean ka te nakes kadala bukja kaj sas andral tute?

Va, sas man bilache xakearimata. Nikon na pushelpe vash mutualno stereotipura. Me barilem ando xarno gav othe ande amaro xarno komuniteto, Roma thaj Hungrika manusha, nas amen problemura. Ando milaj sas buki kethanes ando gav. Vi akana kana dzeav khere siman shukar pakjamos. Dikhindoj pal i politzja, nas man negativo xakearimos. Cheaches ke pala jekh vremea ashundem negativno lafi, vi kotar mure kolegure, numa kadala situatzje trebuj te dzeanes sar te nakhes pa lende, vareso so naj lokes soske lashe metode trebuj te aven siklearde.

Rugis tut te phenes amenge pala i Phralipe Asochjatzja Ofitzerengi Roma.

I asochjatzja vazdili ando bersh 2006 zutimasa kotar  Hungarjako Ministery vash o  Zakono, o Open Society Instituto thaj i Angljake thaj Amerikake Kale Ofitzera Asochjatzja. 6 thema dine zutipe ka te vadelpe kadi organizatzja, thaj dikhav pakjajmasa ke avela amen vi membrura kotar aver asochjatzje puterde ande aver thema andi Evropa. I organizatzja, lindoj e shajmata kaj thabden kotar lako tzivilo statuso, maj angle zutil kodole Hungarjake zokonenge adzentzje kaj keren buki vash o barabar shajpe e Romengo. Ame kamas te vazdas barabar shajpe ande themesko zakono strukture, thaj maj dur mashkar kodola  institutzje kotar thema kaj si andi Evropaki Unja. Aver so ame kamas si te tzjknearas mutualne stereotipura kaj si mashkar zakonenge adzentzje thaj Romane komuniteta. Ame kamas te lasharas o dzivipe thaj e manusha te avel len profesjonalne konditzje, kodole Romane ofitzera kaj keren buki. Rodas te das len vast kana si lenge pharo vash identitetoske problemura. Keras buki kethanes ame thaj e internatzjonale strukture. Ame shaj te phenas ke amaro gindo si te das zutipe vash i integratzja e Romengi andi Evropa thaj ande thema kaj trajn. Amari asochjatzja kamel te del stipendja ka te zutil e terne Romen.
 
So kamel i Kampanja?

I kampanja rodel te sikavel e manushenge ke i idea ke sea o Romano Minoriteto si doshalo thaj kerel nasulimata. Sar Romano politzisto ofitzero me sim ‘dzivdo primeri” ke pe afirmazja si bangi, kethanes mantza si mure duj kolegura, lengo muj si pe amare kampanjake materjalura: ofitzera Ottó Rostás thaj o András Németh. Ma ci khelavas amaro rat romano, amoro identiteto ande jekh spektakolo numa ande kado konteksto trebuj te acheptujs amaro romanipe.

Kon si e tzinta andi kampanja?

E manusha thaj politzja, soske ame mukas len te prindzarelpe ke andi Politzja si vi Roma kaj keren buki. Pasha kadala maj si amen tzinta vi e terne Roma kodola kaj o alosaripe kana keren te dzean pe politzjaki shkola shaj te avel lengo drom ando dzivdipe. Isto keras vi avreal thaj vi andral komunikatzja, das karing i medja nevimata, pe aver rig, vi karing zakonenge intitutzje po maskar kadale shonesko, 20 bare patrina-lila ka avena shute andre ando Budapestako metro othe kaj nakhen but manusha.

Savo si tiro vakearimos karing e terne Roma?

Si but vazno te phenas ke andral o ilo e romsko  si othe kamipe te sikavel e manushenge ke lenge stereotipura si bange. Trebuj te sikavas e manushenge ke si vi amen shkola thaj ke kana san godzjalo thaj kana san primeri averenge avena pala tute vi aver generatzje — numa kadea na ka bistras kon sam ame chaches.
 
- Anita Kissné Oláh
 
Boldo thaj dino avri e akordosa kotar o RomNet. O originalno intervjo sas ande Ungriko shib ("Cigány származás és rend?ri hivatás") thaj arakhelpe akana  po RomNet.hu.
 

Forrás: romadecade.org